اگر مدیر یک کارگاه پرسکاری، تولیدکننده قطعات خودرو یا طراح لوازم خانگی هستید، به خوبی میدانید که انتخاب اشتباه مواد اولیه چه خسارات سنگینی به بار میآورد. یکی از بزرگترین دغدغههای صنعتگران هنگام خرید مقاطع فولادی نورد سرد، پارگی، ترکخوردگی یا دفرمه شدن قطعه در زیر قالب پرس است. این مشکل دقیقاً زمانی رخ میدهد که تناسبی میان نوع قالب شما و ویژگیهای مکانیکی فولاد وجود نداشته باشد. برای جلوگیری از هدررفت سرمایه و زمان، باید به طور دقیق بدانید که گریدهای ورق روغنی چند نوع هستند و هر کدام تا چه میزان قابلیت تغییر شکل دارند. جدول زیر به عنوان یک راهنمای سریع، پاسخ اصلی به این دغدغه فنی شماست.
| گرید ورق روغنی (DIN 1623) | معادل استاندارد اروپا (EN 10130) | قابلیت کشش و فرمپذیری | کاربرد اصلی در صنعت |
|---|---|---|---|
| St12 | DC01 | معمولی (کششی استاندارد) | قطعات مسطح، خمکاریهای ساده، پروفیلسازی و بدنه لوازم خانگی |
| St13 | DC03 | نیمه کشش عمیق | پرسکاریهای متوسط، قطعات داخلی خودرو، قطعات صنعتی با فرمدهی متوسط |
| St14 | DC04 | کشش عمیق (Deep Drawing) | فیلتر خودرو، کارتر روغن، قطعات پیچیده بدنه خودرو با پرسکاری سنگین |
معرفی انواع گریدهای ورق روغنی به صورت تخصصی
تفاوت رفتار مکانیکی ورقهای سرد در زیر دستگاه پرس، مستقیماً به ساختار کریستالی، درصد کربن و فرآیند آنیلینگ (Annealing) آنها برمیگردد. در ادامه به معرفی انواع گریدهای ورق روغنی با جزئیات دقیق مهندسی میپردازیم.
شما میتوانید در هر لحظه با بررسی صفحه قیمت ورق روغنی از آخرین قیمت ها مطلع شوید.
۱. گرید St12 (ورق روغنی معمولی یا کششی)
ورق روغنی St12 پرکاربردترین و اقتصادیترین نوع ورق سرد در بازار است. حرف “St” مخفف کلمه Stahl (فولاد در زبان آلمانی) و عدد ۱۲ نشاندهنده گرید کششی آن است. این ورق دارای حداکثر تنش تسلیم (Yield Strength) برابر با ۲۸۰۲۸۰ مگاپاسکال و استحکام کششی نهایی (Ultimate Tensile Strength) در بازه ۲۷۰ تا ۴۱۰ مگاپاسکال است. حداقل ازدیاد طول نسبی (Elongation) در این گرید میباشد که نشان میدهد برای خمشهای تا زاویه ۹۰ درجه و فرمدهیهای سطحی مناسب است. نکته مهم در مورد گرید St12، حساسیت آن به پدیده پیرکرنشی (Strain Aging) است؛ به این معنی که اگر بیش از ۶ ماه در انبار نگهداری شود، خطوط لغزش (Lüders bands) روی سطح آن در هنگام پرسکاری ظاهر شده و فرمپذیری آن کاهش مییابد.
۲. گرید St13 (ورق روغنی نیمه کشش عمیق)
این گرید با معادل اروپایی DC03، یک پله بالاتر از St12 قرار دارد. با کاهش درصد کربن و کنترل دقیقتر فرآیند نورد تمپری (Skin Pass)، تنش تسلیم در گرید St13 به حداکثر ۲۴۰ مگاپاسکال کاهش و ازدیاد طول نسبی آن به حداقل افزایش مییابد. این انعطافپذیری بالاتر، به قالبسازان اجازه میدهد تا کششهای عمیقتری را بدون پارگی (Tearing) یا نازکشدگی بیش از حد (Thinning) روی ورق اعمال کنند. ورقهای St13 بهترین انتخاب برای تولید قطعات پرسی با هندسه نیمهپیچیده هستند.
۳. گرید St14 (ورق روغنی کشش عمیق – Extra Deep Drawing)
شاهکار متالورژی در ورقهای سرد تجاری، گرید St14 (معادل DC04) است. این ورق از نوع فولادهای آرامشده با آلومینیوم (Aluminum Killed Steel) است که اکسیژن محلول در مذاب آن توسط آلومینیوم جذب شده و ساختاری کاملاً همگن ایجاد میکند. حضور آلومینیوم باعث جلوگیری از پدیده پیرکرنشی میشود؛ لذا ورق St14 تاریخ انقضا برای پرسکاری ندارد. تنش تسلیم این ورق حداکثر ۲۱۰ مگاپاسکال است و ازدیاد طول آن به بیش از میرسد. ساختار دانهبندی (Grain Size) این ورق به گونهای طراحی شده که در دستگاههای پرس هیدرولیک چند مرحلهای، بدون ایجاد ترک و گلویی شدن (Necking)، به پیچیدهترین فرمها تبدیل میشود.
بررسی خواص مکانیکی و محدودههای مجاز مهندسی
برای درک بهتر رفتار این مقاطع فولادی تحت بارگذاری محوری و تنشهای برشی، جدول زیر مقادیر دقیق و الزامات استاندارد خواص مکانیکی را نشان میدهد. تمامی تستهای کشش بر اساس استاندارد ASTM E8 یا ISO 6892-1 روی نمونههای استاندارد انجام میپذیرد.
| گرید ورق | حداکثر تنش تسلیم (MPa) | محدوده استحکام کششی (MPa) | حداقل ازدیاد طول مجاز (درصد) | سختی تقریبی (HRB) |
|---|---|---|---|---|
| St12 (DC01) | ۲۸۰ | ۲۷۰ الی ۴۱۰ | ۲۸ | کمتر از ۶۵ |
| St13 (DC03) | ۲۴۰ | ۲۷۰ الی ۳۷۰ | ۳۴ | کمتر از ۵۵ |
| St14 (DC04) | ۲۱۰ | ۲۷۰ الی ۳۵۰ | ۳۸ | کمتر از ۵۰ |
آنالیز ترکیبات شیمیایی؛ عامل تعیینکننده در فرمپذیری
همانطور که اشاره شد، تفاوت در انواع گریدهای ورق روغنی ریشه در ساختار شیمیایی و ذوب فولاد دارد. کاهش درصد کربن و منگنز، انعطافپذیری را به شدت بالا میبرد.
| عنصر شیمیایی | گرید St12 (حداکثر درصد وزنی) | گرید St13 (حداکثر درصد وزنی) | گرید St14 (حداکثر درصد وزنی) |
|---|---|---|---|
| کربن (C) | ۰.۱۲ | ۰.۱۰ | ۰.۰۸ |
| منگنز (Mn) | ۰.۶۰ | ۰.۴۵ | ۰.۴۰ |
| فسفر (P) | ۰.۰۴۵ | ۰.۰۳۵ | ۰.۰۳۰ |
| گوگرد (S) | ۰.۰۴۵ | ۰.۰۳۵ | ۰.۰۳۰ |
گریدهای ورق روغنی چه کاربردی دارند؟ (راهنمای صنایع)
آگاهی از انواع گریدهای ورق روغنی به تنهایی کافی نیست؛ هنر اصلی یک مدیر تامین کالا، تطابق دادن این گریدها با نیاز خط تولید است. استفاده از فولاد فوق کشش برای ساخت یک قطعه تخت، صرفاً هدر دادن بودجه است، همانطور که استفاده از نوع معمولی برای ساخت قطعات پیچیده، باعث توقف خط تولید میشود.
| صنعت هدف | قطعات تولیدی | گرید پیشنهادی و دلیل انتخاب |
|---|---|---|
| لوازم خانگی | بدنه یخچال، ماشین لباسشویی و اجاق گاز | استی ۱۳ (نیازمند سطح بسیار براق برای رنگپذیری و انعطاف برای انحنای گوشهها) |
| صنعت خودروسازی | گلگیر، درب موتور، باک بنزین و فیلترها | استی ۱۴ (نیاز شدید به کشش عمیق بدون نازک شدن غیرمجاز دیواره قطعه) |
| ساختمان و تجهیزات | رادیاتورها، بشکهسازی، پروفیل در و پنجره | استی ۱۲ (نیازمند استحکام بالا و عدم نیاز به پرسکاری عمیق) |
راهنمای خرید تخصصی؛ چگونه اصالت کالا را تشخیص دهیم؟
یکی از چالشهای بزرگ خریداران در بازار آهنآلات، تشخیص ظاهری این محصولات است. واقعیت این است که از نظر ظاهری، هیچ تفاوتی میان این سه نوع محصول وجود ندارد؛ همگی دارای سطحی شفاف، براق و بدون پوستهاکسیدی هستند. بنابراین، رعایت اصول زیر هنگام خرید الزامی است:
۱. درخواست گواهینامه کیفیت: همواره از فروشنده بخواهید گواهینامه کیفیت کارخانه تولیدکننده را ارائه دهد. در این برگه، ترکیب شیمیایی و نتایج آزمونهای مکانیکی به دقت ثبت شده است.
۲. توجه به تاریخ تولید: همانطور که اشاره شد، محصولات کشش عمیق دارای زمان مصرف طلایی (معمولاً شش تا هشت ماه پس از تولید) هستند. خرید بارهای قدیمی مانده در انبار، ریسک پارگی زیر قالب را به شدت افزایش میدهد.
۳. تامین از مراجع معتبر: خرید از مجموعههایی که بار خود را مستقیماً و بدون واسطه از کارخانجات معتبر داخلی تامین میکنند، تضمینکننده اصالت فنی کالاست.
| نام محصول | سایز | کارخانه | قیمت (تومان) |
|---|---|---|---|
| ورق روغنی ضخامت ۰.۵ | عرض ۱۰۰۰ | فولاد مبارکه |
۲۰۵,۰۰۰ توماننمودار قیمت |
| ورق روغنی ضخامت ۰.۵ | عرض ۱۲۵۰ | فولاد مبارکه |
۲۰۵,۰۰۰ توماننمودار قیمت |
| ورق روغنی ضخامت ۰.۵ | عرض ۱۰۰۰ | هفت الماس |
۱۹۶,۰۰۰ توماننمودار قیمت |
| ورق روغنی ضخامت ۰.۵ | عرض ۱۲۵۰ | هفت الماس |
۱۹۶,۰۰۰ توماننمودار قیمت |
| ورق روغنی ضخامت ۰.۶ | عرض ۱۰۰۰ | فولاد مبارکه |
۲۰۰,۰۰۰ توماننمودار قیمت |
| ورق روغنی ضخامت ۰.۶ | عرض ۱۲۵۰ | فولاد مبارکه |
۲۰۰,۰۰۰ تومان |
| ورق روغنی ضخامت ۰.۶ | عرض ۱۰۰۰ | هفت الماس |
۱۹۴,۰۰۰ توماننمودار قیمت |
| ورق روغنی ضخامت ۰.۶ | عرض ۱۲۵۰ | هفت الماس |
۱۹۶,۰۰۰ توماننمودار قیمت |
| ورق روغنی ضخامت ۰.۷ | عرض ۱۲۵۰ | فولاد مبارکه |
۱۹۹,۰۰۰ توماننمودار قیمت |
| ورق روغنی ضخامت ۰.۷ | عرض ۱۰۰۰ | هفت الماس |
۱۹۴,۰۰۰ توماننمودار قیمت |
| ورق روغنی ضخامت ۰.۸ | عرض ۱۰۰۰ | فولاد مبارکه |
۱۹۸,۵۰۰ توماننمودار قیمت |
| ورق روغنی ضخامت ۰.۸ | عرض ۱۰۰۰ | هفت الماس |
۱۹۳,۰۰۰ توماننمودار قیمت |
| ورق روغنی ضخامت ۰.۹ | عرض ۱۰۰۰ | فولاد مبارکه |
۱۹۸,۵۰۰ توماننمودار قیمت |
| ورق روغنی ضخامت ۰.۹ | عرض ۱۰۰۰ | هفت الماس |
۱۹۳,۰۰۰ توماننمودار قیمت |
| ورق روغنی ضخامت ۱ | عرض ۱۰۰۰ | فولاد مبارکه |
۱۹۸,۵۰۰ توماننمودار قیمت |
| ورق روغنی ضخامت ۱ | عرض ۱۲۵۰ | فولاد مبارکه |
۱۹۸,۵۰۰ توماننمودار قیمت |
| ورق روغنی ضخامت ۱ | عرض ۱۲۵۰ | هفت الماس |
۱۹۴,۰۰۰ توماننمودار قیمت |
| ورق روغنی ضخامت ۱.۲۵ | عرض ۱۰۰۰ | فولاد مبارکه |
۱۹۸,۵۰۰ توماننمودار قیمت |
| ورق روغنی ضخامت ۱.۲۵ | عرض ۱۲۵۰ | فولاد مبارکه |
۱۹۸,۵۰۰ توماننمودار قیمت |
| ورق روغنی ضخامت ۱.۲۵ | عرض ۱۰۰۰ | هفت الماس |
۱۹۴,۰۰۰ توماننمودار قیمت |
| ورق روغنی ضخامت ۱.۲۵ | عرض ۱۲۵۰ | هفت الماس |
۱۹۴,۰۰۰ توماننمودار قیمت |
| ورق روغنی ضخامت ۱.۵ | عرض ۱۰۰۰ | فولاد مبارکه |
۱۹۵,۰۰۰ توماننمودار قیمت |
| ورق روغنی ضخامت ۱.۵ | عرض ۱۲۵۰ | فولاد مبارکه |
۱۹۸,۵۰۰ توماننمودار قیمت |
| ورق روغنی ضخامت ۱.۵ | عرض ۱۰۰۰ | هفت الماس |
۱۹۴,۰۰۰ توماننمودار قیمت |
| ورق روغنی ضخامت ۱.۵ | عرض ۱۲۵۰ | هفت الماس |
۱۹۴,۰۰۰ توماننمودار قیمت |
| ورق روغنی ضخامت ۲ | عرض ۱۰۰۰ | فولاد مبارکه |
۱۹۸,۵۰۰ توماننمودار قیمت |
| ورق روغنی ضخامت ۲ | عرض ۱۰۰۰ | هفت الماس |
۱۹۴,۰۰۰ توماننمودار قیمت |
خرید مطمئن و تخصصی از آهن میثاق
در بازار پرنوسان فولاد، انتخاب تامینکنندهای که تخصص فنی را با تعهد تجاری گره زده باشد، رمز موفقیت پروژههای صنعتی است. مجموعه آهن میثاق با تکیه بر سالها تجربه در زمینه فروش آهنآلات و تامین مواد اولیه کارخانجات صنعتی، آماده ارائه مشاورههای دقیق و مهندسی به شماست.
اگر در انتخاب میان انواع گریدهای ورق نورد سرد برای خط تولید خود دچار تردید هستید، کارشناسان ما آمادهاند تا با بررسی نقشههای قالب و دستگاههای پرس شما، بهترین و اقتصادیترین گزینه را پیشنهاد دهند. همین حالا برای دریافت مشاوره رایگان، استعلام قیمت لحظهای و ثبت سفارش با تضمین اصالت کالا، به بخش محصولات در سایت آهن میثاق مراجعه کرده و با ما تماس بگیرید.
سوالات متداول (FAQ)
۱. ورق روغنی چند نوع گرید دارد؟
ورقهای روغنی در سه گرید اصلی تجاری تولید میشوند: ورق St12 (کششی استاندارد)، ورق St13 (نیمهکشش عمیق) و ورق St14 (کشش عمیق فوقالعاده). هر یک بر اساس درصد کربن و قابلیت فرمپذیری در صنایع مختلفی کاربرد دارند.
۲. آیا ورق St12 برای تولید قطعات پیچیده بدنه خودرو مناسب است؟
خیر، ورق St12 به دلیل داشتن استحکام تسلیم بالاتر و ازدیاد طول کمتر (حداقل ۲۸ درصد)، در صورت قرارگیری تحت پرسهای عمیق دچار پارگی میشود. برای قطعات پیچیده بدنه خودرو منحصراً باید از ورق گرید St14 استفاده شود.
۳. پدیده پیرکرنشی (Strain Aging) در کدام گرید ورق روغنی بیشتر رخ میدهد؟
این پدیده که باعث ایجاد خطوط شکست و افت فرمپذیری ورق میشود، در گرید St12 بسیار شایع است و به همین دلیل توصیه میشود این ورقها نهایتاً تا ۶ ماه پس از تولید مصرف شوند. گرید St14 به دلیل آلیاژ شدن با آلومینیوم (فولاد آرام) در برابر این پدیده کاملاً مقاوم است.
۴. ورق روغنی ضد سایش (EK2) چه تفاوتی با سایر گریدها دارد؟
گرید EK2 (St16) نوعی ورق نورد سرد بسیار تخصصی با قابلیت کشش فوقعمیق و خاصیت لعابپذیری عالی است که بیشتر در تولید وان حمام، اجاق گاز و ظروف لعابی کاربرد دارد و درصد کربن آن به شدت پایین است (حدود ۰.۰۴ درصد).
